68. Niedokrwistość

Niedokrwistość, powszechnie nazywana anemią, to stan patologiczny, w którym krew nie jest w stanie dostarczyć odpowiedniej ilości tlenu do tkanek i narządów całego organizmu. Bezpośrednią przyczyną tego zjawiska jest obniżony poziom hemoglobiny lub zmniejszona liczba czerwonych krwinek (erytrocytów). Kluczową rolę w tym procesie odgrywa hemoglobina- białko zawarte w erytrocytach, które odpowiada za wiązanie tlenu w płucach i jego transport do wszystkich komórek ciała, a także za usuwanie dwutlenku węgla.

68.1. Wskaźniki czerwonokrwinkowe i klasyfikacja morfologiczna

Do wstępnej oceny rodzaju niedokrwistości wykorzystuje się wskaźniki czerwonokrwinkowe, ze szczególnym uwzględnieniem MCV (Mean Corpuscular Volume), czyli średniej objętości erytrocyta. Wartość prawidłowa mieści się w zakresie 80–100 fL. W zależności od tego wskaźnika wyróżnia się:

• Mikrocyty (MCV < 80 fL): Krwinki mniejsze niż normalnie, charakterystyczne m.in. dla niedokrwistości z niedoboru żelaza.

• Normocyty (MCV 80–100 fL): Krwinki o prawidłowej wielkości.

• Makrocyty (MCV > 100 fL): Krwinki większe niż normalnie, występujące np. przy niedoborze witaminy B12 lub kwasu foliowego.

68.2. Wybrane rodzaje niedokrwistości

Niedokrwistość z niedoboru żelaza (anemia mikrocytarna)

• Przyczyny: Niedostateczna podaż żelaza w diecie, zaburzenia jego wchłaniania (np. w celiakii) oraz przewlekłe krwawienia (menstruacyjne, z przewodu pokarmowego lub ran).

• Objawy: Przewlekłe zmęczenie, bladość skóry, zawroty i bóle głowy oraz duszność.

• Diagnostyka i leczenie: Badania krwi obejmujące morfologię, poziom ferrytyny i transferyny. Leczenie opiera się na suplementacji żelaza oraz modyfikacji diety.

Niedokrwistość z niedoboru witaminy B12 i kwasu foliowego (anemia makrocytarna)

• Przyczyny: Niedobory tych składników w diecie (np. diety roślinne ubogie w B12), zaburzenia wchłaniania (zapalenie błony śluzowej żołądka, choroba Addisona-Biermera), stosowanie niektórych leków lub zwiększone zapotrzebowanie (np. w ciąży).

• Objawy: Osłabienie, zmęczenie, bóle głowy, problemy z pamięcią i koncentracją oraz charakterystyczne drętwienie i mrowienie w kończynach (przy niedoborze B12).

• Diagnostyka i leczenie: Oznaczenie poziomu witaminy B12, kwasu foliowego w surowicy lub kwasu metylomalonowego. Terapia polega na suplementacji (doustnej lub w postaci zastrzyków) oraz włączeniu produktów bogatych w te składniki.

Niedokrwistość aplastyczna i hemolityczna

• Niedokrwistość aplastyczna: Wynika z uszkodzenia szpiku kostnego (przez czynniki autoimmunologiczne, leki, toksyny lub wirusy), co drastycznie ogranicza produkcję krwinek. Objawia się zmęczeniem, osłabieniem, łatwym powstawaniem siniaków oraz krwawieniami. Leczenie obejmuje leki immunosupresyjne, transfuzje lub przeszczep szpiku.

• Niedokrwistość hemolityczna: Jest spowodowana przedwczesnym i zwiększonym niszczeniem czerwonych krwinek. Do jej objawów należą zmęczenie, żółtaczka (żółtawy odcień skóry i oczu) oraz powiększenie śledziony.

68.3. Znaczenie żelaza i kwasu foliowego w żywieniu

Źródła żelaza w diecie

Żelazo dostarczane wraz z pożywieniem dzielimy na dwa rodzaje:

• Żelazo hemowe: Pochodzi głównie z produktów zwierzęcych (mięso, drób, ryby, owoce morza, podroby) i charakteryzuje się wysoką przyswajalnością rzędu 15–35%.

• Żelazo niehemowe: Występuje w produktach roślinnych (rośliny strączkowe, pestki dyni, szpinak, jarmuż, płatki owsiane, orzechy) i ma znacznie niższą przyswajalność (2–20%).

• Wskazówka dietetyczna: Aby zwiększyć wchłanianie żelaza niehemowego, warto łączyć je z produktami bogatymi w witaminę C (np. papryka, cytrusy), natomiast unikać popijania posiłków kawą lub herbatą.

• Zapotrzebowanie: Dzienne zapotrzebowanie dla osób dorosłych wynosi średnio 10 mg dla mężczyzn oraz 18 mg dla kobiet.

  

https://centrumrespo.pl/dieta/produkty-bogate-w-zelazo/

Źródła kwasu foliowego w diecie

• Dobrymi źródłami są m.in. szpinak, brukselka, brokuły, korzeń pietruszki, awokado, nasiona roślin strączkowych oraz żółtka jaj.

• Standardowe dzienne zapotrzebowanie wynosi 400 µg na dobę, przy czym kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny spożywać 500–600 µg na dobę.

  

  https://www.kursdietetyki.pl/kwas-foliowy-w-ciazy/