67. Metody oceny stanu odżywienia

Sposób żywienia ma istotny wpływ na stan odżywienia człowieka, a ten z kolei oddziałuje na jego zdrowie oraz sprawność psychofizyczną. Stan odżywienia definiuje się jako ogólny stan zdrowia organizmu oraz wszystkie jego cechy funkcjonalne, strukturalne i biochemiczne, które powstają jako efekt reakcji organizmu na sposób żywienia. Do oceny stanu odżywienia wykorzystuje się wskaźniki takie jak masa i wysokość ciała, grubość tkanki tłuszczowej, stopień rozwoju mięśni, wskaźnik BMI oraz zawartość wybranych składników w płynach ustrojowych i tkankach. Wyróżnia się trzy podstawowe grupy metod oceny: badania lekarskie, antropometryczne oraz biochemiczne.

67.1. Badania lekarskie

Badania lekarskie polegają na przeprowadzeniu wywiadu zdrowotnego oraz ocenie wyglądu organizmu.

• Uwzględniają one m.in. stan skóry, włosów, paznokci, jamy ustnej oraz ogólną kondycję organizmu.

• Pozwalają na wczesne wykrycie objawów niedożywienia lub innych zaburzeń zdrowotnych.

67.2. Badania antropometryczne

Badania antropometryczne służą do oceny budowy i proporcji ciała. Są one łatwe do wykonania i powszechnie stosowane w praktyce dietetycznej. Obejmują one:

• Pomiar masy i wzrostu ciała oraz wskaźnik BMI: Najczęściej wykorzystuje się wskaźnik BMI (Body Mass Index), obliczany jako stosunek masy ciała do kwadratu wzrostu. Pozwala on wstępnie określić, czy masa ciała jest prawidłowa (norma wynosi 18,5–24,9). Warto jednak pamiętać o jego ograniczeniach – BMI nie uwzględnia składu ciała, przez co może zawyżać wynik u osób mocno umięśnionych, a zaniżać u osób z dużą ilością tkanki tłuszczowej i małą masą mięśniową.

  

  https://www.muscle-zone.pl/blog/brzuch-i-bmi-otylosc-brzuszna/

• Pomiar obwodów ciała i wskaźnik WHR: Pomiary obwodów (np. talii i bioder) pozwalają ocenić rozmieszczenie tkanki tłuszczowej. Wskaźnik WHR (Waist-Hip Ratio) określa stosunek obwodu talii do obwodu bioder. Wyróżnia się otyłość androidalną (brzuszną, typu „jabłko”) oraz gynoidalną (udowo-pośladkową, typu „gruszka”), przy czym otyłość brzuszna wiąże się z większym ryzykiem chorób metabolicznych.

  

  https://ninja-zdrowia.com/kalkulator-whr/

• Pomiar fałdów skórno-tłuszczowych: Wykonuje się je za pomocą specjalnego przyrządu (kaliperu) w celu określenia ilości tkanki tłuszczowej w organizmie. Aby wynik był wiarygodny, pomiar musi być powtórzony i wykonany dokładnie w tych samych miejscach.

67.3. Badania biochemiczne

Badania biochemiczne polegają na precyzyjnej analizie składu płynów ustrojowych i tkanek, takich jak krew, mocz czy ślina.

• Umożliwiają dokładną ocenę poziomu składników odżywczych oraz wczesne wykrycie ich niedoborów.

• Są uznawane za najbardziej obiektywne i dokładne, jednak wymagają specjalistycznego sprzętu laboratoryjnego i są bardziej kosztowne.

• Przykładem takiego wskaźnika jest poziom prealbuminy (transtyretyny), którego obniżone wartości wskazują na ryzyko niedożywienia (np. poniżej 50 mg/l oznacza ciężkie niedożywienie i złe rokowania).

67.4. Nowoczesne metody analizy składu ciała

Współczesna dietetyka coraz powszechniej korzysta z zaawansowanych technologii, które uzupełniają klasyczne badania antropometryczne.

• Bioimpedancja elektryczna (BIA): Metoda polega na pomiarze oporu elektrycznego tkanek organizmu dla prądu o bardzo niskim natężeniu. Pozwala szybko i bezinwazyjnie określić zawartość tkanki tłuszczowej, masy mięśniowej oraz poziom nawodnienia organizmu.

• Metoda DEXA: Jest to zaawansowana technika wykorzystująca promieniowanie rentgenowskie, umożliwiająca niezwykle dokładną i szczegółową ocenę składu całego ciała.