63. Żywienie dzieci i młodzieży

63.1. Żywienie niemowląt (do 1. roku życia)

• Podstawa diety: Najbardziej zalecanym sposobem żywienia jest karmienie naturalne (piersią). Zaleca się wyłączne karmienie piersią przez pierwszych 6 miesięcy życia.

• Żywienie sztuczne: Nie stosuje się zwykłego mleka krowiego, lecz specjalnie przygotowane mieszanki mleczne. Od urodzenia do 4. miesiąca podaje się mleko początkowe, a od 4. miesiąca – mleko następne.

• Rozszerzanie diety: Decyzję o wprowadzaniu pokarmów i preparatów podejmuje lekarz. Podstawowa zasada brzmi: Rodzic/opiekun decyduje, co dziecko zje, kiedy i jak zostanie to podane, ale to dziecko decyduje, czy i ile zje.

63.2. Dzieci w wieku 1-3 lat

• Zapotrzebowanie i trawienie: Dzieci intensywnie rosną i są bardzo aktywne, co generuje wysokie zapotrzebowanie na energię. Ponieważ przewód pokarmowy nie jest w pełni rozwinięty, posiłki muszą być lekkostrawne i zawierać umiarkowaną ilość błonnika.

• Składniki odżywcze: Dieta musi dostarczać pełnowartościowego białka, żelaza, wapnia oraz witamin. Udział energii z tłuszczu może wynosić nawet do 32% całodziennej racji pokarmowej.

• Zalecane produkty: Powinny dominować produkty mleczne (mleko, twaróg, jogurty), chude mięso (drób), ryby, rozdrobnione warzywa i lekkostrawne produkty zbożowe.

63.3. Dzieci w wieku przedszkolnym (3-6 lat)

• Charakterystyka diety: Posiłki powinny być urozmaicone i zbliżone do diety dorosłych; nie ma już potrzeby gotowania oddzielnych dań.

• Czego unikać: Należy ograniczać potrawy smażone, tłuste mięsa, gęste sosy i kremy oraz ostre przyprawy. Trzeba również unikać nadmiaru soli i cukru.

• Kształtowanie nawyków: To kluczowy czas na zachęcanie do nowych smaków i spożywania warzyw oraz owoców. Należy dbać o miłą atmosferę, ograniczać słodycze (zwłaszcza przed posiłkami) i nie zmuszać dziecka do jedzenia ani zjadania całej porcji.

63.4. Dzieci i młodzież w wieku szkolnym

• Okres dojrzewania i skoki wzrostu: Szczególnie w starszych klasach następuje gwałtowny wzrost zapotrzebowania na energię, białko, witaminy i składniki mineralne, co objawia się zwiększonym apetytem. W wieku 16-20 lat następuje budowanie maksymalnej masy kostnej, co jest kluczowe w profilaktyce osteoporozy.

• Znaczenie śniadań: Regularność to podstawa. Dzieci niejedzące śniadań osiągają gorsze wyniki w nauce, mają problemy z koncentracją, są rozdrażnione i gorzej oceniają swoje zdrowie.

• Talerz zdrowego żywienia: Posiłki powinny składać się w 1/2 z warzyw i owoców, w 1/4 z produktów białkowych i w 1/4 z produktów węglowodanowych, z dodatkiem zdrowych tłuszczów. Zamiast fast foodów zaleca się mleko, fermentowane napoje mleczne, świeże owoce i wodę.

63.5. Zaburzenia odżywiania

Okres szkolny to czas zwiększonego ryzyka wystąpienia nieuzasadnionych diet odchudzających (szczególnie wśród dziewcząt), które mogą prowadzić do poważnych schorzeń natury psychicznej i fizycznej:

• Anoreksja: Celowe ograniczanie jedzenia wynikające z silnego lęku przed przytyciem. Prowadzi m.in. do ciągłej utraty wagi, braku miesiączki, łamliwych włosów i niedociśnienia.

• Bulimia: Napady objadania się, po których następują zachowania kompensacyjne, np. prowokowanie wymiotów. Skutkuje zapaleniem i pęknięciami przełyku, obrzękiem gruczołów ślinowych, uszkodzeniem szkliwa, wrzodami i odwodnieniem.

• Ortoreksja: Obsesyjne skupienie na spożywaniu wyłącznie "czystej" i "zdrowej" żywności, obsesyjne analizowanie etykiet oraz krytyczne nastawienie do osób, które odżywiają się inaczej.