58. Znakowanie żywności

58.1. Wprowadzenie i regulacje prawne

Znakowanie żywności stanowi podstawowe źródło informacji o produkcie spożywczym i powinno być łatwo dostępne oraz zrozumiałe dla przeciętnego konsumenta. Kwestie te reguluje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności. Przepisy te zaczęły obowiązywać 13 grudnia 2014 r., natomiast obowiązek podawania informacji o wartości odżywczej stał się powszechny od 13 grudnia 2016 r.. Wcześniej znakowanie wartością odżywczą było dobrowolne, z wyjątkiem niektórych produktów, takich jak żywność wzbogacana czy żywność specjalnego przeznaczenia. Wcześniejsze regulacje na szczeblu unijnym określała m.in. Dyrektywa Rady 90/496/EWG z 1990 r..

58.2. Podstawowe zasady przekazywania informacji

Podstawową zasadą znakowania jest to, że informacje zamieszczone na opakowaniu nie mogą wprowadzać konsumenta w błąd, szczególnie w zakresie składu, ilości, trwałości, sposobu produkcji czy właściwości produktu.

• Zabronione jest przypisywanie żywności działania ani cech, których nie posiada.

• Nie wolno sugerować, że produkt ma wyjątkowe właściwości, jeśli w rzeczywistości mają je także inne podobne produkty.

• Zabronione jest przypisywanie produktom właściwości zapobiegania chorobom lub ich leczenia.

• Informacje o żywności muszą być rzetelne, jasne, czytelne i łatwe do zrozumienia.

• Przepisy określają m.in. minimalną wielkość czcionki, jaką należy stosować przy informacjach obowiązkowych.

58.3. Obowiązkowe informacje na opakowaniu

Na opakowaniu żywności producent musi bezwzględnie umieścić następujące informacje:

• nazwa produktu.

• wykaz składników.

• wykaz substancji powodujących alergie lub reakcje nietolerancji.

• ilość netto produktu.

• data minimalnej trwałości lub termin przydatności do spożycia.

• ilość określonych składników.

• specjalne warunki przechowywania lub warunki użycia.

• nazwa i adres producenta lub podmiotu odpowiedzialnego za produkt.

• kraj lub miejsce pochodzenia (w określonych przypadkach).

• instrukcja użycia, jeśli jej brak mógłby utrudnić prawidłowe spożycie.

• rzeczywista zawartość alkoholu (dla napojów powyżej 1,2% objętości).

58.4. Wykaz składników, alergeny i ilość określonych składników

Z wykazu składników konsument dowiaduje się, z jakich surowców produkt został wytworzony. Składniki te wymienia się w kolejności malejącej według ich masy w momencie użycia do produkcji.

Niektóre składniki mogą wywoływać alergie lub nietolerancje pokarmowe. Muszą być one wyraźnie wyróżnione w wykazie składników, aby umożliwić konsumentom bezpieczny wybór żywności. Wykaz alergenów jest ściśle określony przez rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 i może być aktualizowany wraz z postępem wiedzy naukowej.

W przypadku, gdy nazwa produktu lub jego opis wskazuje na obecność konkretnego składnika, na etykiecie należy podać procentową zawartość tego składnika (np. ilość owoców użytych do produkcji jogurtu owocowego).

58.5. Trwałość i warunki przechowywania

Na produktach spożywczych stosuje się dwa rodzaje oznaczeń określających ich żywotność:

• Data minimalnej trwałości: informuje, do kiedy produkt zachowuje swoje właściwości przy odpowiednim przechowywaniu. Oznacza się ją sformułowaniem "Najlepiej spożyć przed...".

• Termin przydatności do spożycia: stosuje się dla produktów szybko psujących się. Oznacza się go jako "Należy spożyć do...". Po jego upływie produkt uznaje się za niebezpieczny i nie może być sprzedawany ani spożywany.

Na opakowaniu należy również podać specjalne warunki przechowywania lub użycia, jeśli są one niezbędne do zachowania jakości i bezpieczeństwa produktu (np. przechowywanie w niskiej temperaturze lub sposób postępowania po otwarciu opakowania).

58.6. Informacja o wartości odżywczej i Referencyjne Wartości Spożycia (RWS)

Informacja o wartości odżywczej pomaga konsumentowi dokonywać świadomych wyborów żywieniowych. Obowiązkowo obejmuje ona:

• wartość energetyczną.

• zawartość tłuszczu (w tym kwasów tłuszczowych nasyconych).

• zawartość węglowodanów (w tym cukrów).

• zawartość białka.

• zawartość soli.

Powyższe dane podaje się w przeliczeniu na 100 g lub 100 ml produktu, co umożliwia łatwe porównywanie różnych produktów spożywczych. Dodatkowo na opakowaniu można podać procent referencyjnych wartości spożycia (RWS) dla energii i wybranych składników.

Referencyjne wartości spożycia (RWS) określają orientacyjne dzienne zapotrzebowanie osób dorosłych na energię i kluczowe składniki odżywcze:

• wartość energetyczna: 8400 kJ (2000 kcal).

• tłuszcz: 70 g.

• kwasy tłuszczowe nasycone: 20 g.

• węglowodany: 260 g.

• cukry: 90 g.

• białko: 50 g.

• sól: 6 g.

W przypadku witamin i składników mineralnych, ich zawartość na opakowaniu podaje się tylko wtedy, gdy produkt zawiera istotne ich ilości, a dodatkowo wskazuje się procent realizacji RWS.

Wzór do obliczania zawartości soli W obowiązkowej tabeli wartości odżywczej zawartość soli nie zawsze wynika z dodatku soli kuchennej – oblicza się ją na podstawie całkowitej zawartości sodu ze wzoru: zawartość soli (g) = zawartość sodu (g) * 2,5