55. Suplementy diety

55.1. Definicja i charakterystyka suplementów diety

Suplementy diety to środki spożywcze przeznaczone do uzupełniania zwyczajowej diety człowieka. Stanowią skoncentrowane źródło witamin, składników mineralnych lub innych substancji wykazujących określony efekt odżywczy albo fizjologiczny.

Wprowadzane są do obrotu w formach umożliwiających precyzyjne dawkowanie, takich jak:

• kapsułki,

• tabletki,

• drażetki,

• proszki,

• płyny w małych objętościach.

Mimo że wyglądem mogą przypominać leki, suplementy diety nie są produktami leczniczymi i nie przechodzą tak restrykcyjnych procedur jak preparaty farmaceutyczne.

55.2. Rodzaje składników występujących w suplementach diety

W skład suplementów diety mogą wchodzić różne substancje, w zależności od ich przeznaczenia i deklarowanego działania.

Najczęściej stosowane składniki:

Witaminy: związki niezbędne do prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych. Stosuje się je m.in. w przypadku niedoborów wynikających z diety, zwiększonego zapotrzebowania lub profilaktycznie w wybranych grupach.

Składniki mineralne: regulują m.in. gospodarkę wodno-elektrolitową, pracę mięśni i układu nerwowego oraz uczestniczą w budowie tkanek. W suplementach występują m.in. magnez, żelazo, jod, cynk, selen i wapń.

Aminokwasy: stanowią budulec białek i uczestniczą m.in. w regeneracji, odporności oraz budowie mięśni. Do suplementów zalicza się m.in. BCAA, glutaminę i argininę.

Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT): tłuszcze, których organizm nie syntetyzuje samodzielnie i które muszą być dostarczane z zewnątrz. Najczęściej suplementowane są kwasy omega-3, w tym EPA i DHA.

Błonnik: wspiera pracę jelit, mikrobiotę, kontrolę glikemii i uczucie sytości. W suplementach występuje m.in. w postaci babki jajowatej, inuliny i beta-glukanów.

Probiotyki: żywe kultury bakterii wpływające na równowagę mikroflory jelitowej, odporność oraz pracę przewodu pokarmowego.

Ekstrakty roślinne: skoncentrowane wyciągi roślinne, np. ashwagandha, miłorząb, zielona herbata czy kurkumina.

Produkty pszczele: m.in. miód, propolis, pyłek pszczeli i mleczko pszczele.

@MZ_GOV_PL

55.3. Zastosowanie suplementów diety i grupy szczególnego zapotrzebowania

Suplementy diety mogą być stosowane w sytuacjach, gdy zapotrzebowanie organizmu na określone składniki wzrasta, np. podczas ciąży, niedożywienia lub rekonwalescencji.

Do grup szczególnie często wymagających suplementacji należą:

Osoby dorosłe spożywające mniej niż 1600 kcal dziennie: mogą nie dostarczać odpowiedniej ilości wszystkich witamin i składników mineralnych.

Kobiety w wieku rozrodczym: stosują suplementację kwasu foliowego w celu zapobiegania wadom cewy nerwowej u noworodków.

Kobiety w ciąży: w uzasadnionych przypadkach mogą wymagać dodatkowej suplementacji żelaza i jodu.

Osoby stosujące diety eliminacyjne i redukcyjne: np. weganie, u których może być stosowana suplementacja wybranych witamin, w tym B₂ i B₁₂.

Suplementy diety nie powinny zastępować prawidłowo zbilansowanej diety, lecz stanowić jej uzupełnienie.

55.4. Zagrożenia związane ze stosowaniem suplementów diety

Długotrwałe stosowanie suplementów witaminowo-mineralnych, szczególnie równocześnie ze spożywaniem żywności wzbogacanej, może prowadzić do przekroczenia bezpiecznych poziomów spożycia niektórych składników.

Górny tolerowany poziom spożycia (UL – Upper Level) określa poziom spożycia, którego długotrwałe przekraczanie może wiązać się z ryzykiem niekorzystnych skutków dla zdrowia.

Nadmiar niektórych składników może być szkodliwy, m.in.:

• witaminy A,

• β-karotenu,

• miedzi,

• fluoru,

• żelaza,

• manganu,

• cynku.

Interakcje z lekami: niektóre składniki suplementów mogą osłabiać działanie leków, zaburzać ich metabolizm lub nasilać ich działanie.

Przykładowo:

• witamina K może wpływać na działanie leków przeciwzakrzepowych,

• antybiotyki i suplementy mineralne mogą wzajemnie ograniczać swoje działanie,

• suplementy zawierające kofeinę mogą nasilać działanie niektórych leków.

Dlatego suplementy powinny być stosowane w sposób świadomy i zgodnie z ich przeznaczeniem.

55.5. Rynek suplementów diety i podstawy prawne

Rynek suplementów diety rozwija się bardzo dynamicznie. Dostępne są preparaty deklarowane jako wspierające m.in.:

• wygląd skóry, włosów i paznokci,

• metabolizm i proces odchudzania,

• odporność,

• pracę serca,

• pracę mózgu,

• koncentrację,

• procesy związane ze starzeniem organizmu.

Forbes.pl

Suplementy diety dopuszczane do obrotu muszą być bezpieczne i właściwie oznakowane.

Zasady ich wprowadzania do obrotu oraz znakowania określa: Ustawa o bezpieczeństwie żywności oraz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 października 2007 r.

Należy pamiętać, że suplementacja powinna uzupełniać prawidłowo zbilansowaną dietę, a nie zastępować racjonalnego sposobu żywienia.