5. Żywność modyfikowana genetycznie

5.1. Pojęcie i cel modyfikacji genetycznych

Żywność modyfikowana genetycznie (GMO) to produkty spożywcze wytworzone z organizmów, których materiał genetyczny został zmieniony za pomocą metod inżynierii genetycznej. Głównym celem wprowadzania takich modyfikacji jest nadanie roślinom i organizmom cech użytkowych, których nie posiadają w formie naturalnej.

Inżynieria genetyczna w produkcji żywności służy usprawnieniu procesów uprawy oraz poprawie właściwości użytkowych surowców.

Do kluczowych celów stosowania modyfikacji genetycznych należą:

• Zwiększenie odporności roślin: uzyskanie odporności na szkodniki, choroby oraz trudne warunki atmosferyczne, w tym suszę.

• Ograniczenie chemicznej ochrony roślin: odporność na szkodniki pozwala na zmniejszenie zużycia chemicznych środków ochrony roślin i oprysków.

• Modyfikacja składu odżywczego: wzbogacanie żywności w niezbędne witaminy lub modyfikowanie profilu kwasów tłuszczowych na zdrowszy.

• Zwiększenie plonowania: zmniejszenie strat w produkcji rolnej i wyższa wydajność z hektara.

5.2. Rozpowszechnienie upraw oraz główni producenci na świecie

Gama produktów rolnych poddawanych modyfikacjom genetycznym jest szeroka, przy czym poszczególne gatunki różnią się skalą upraw.

Podział roślin ze względu na stopień rozpowszechnienia:

• Najbardziej rozpowszechnione uprawy: soja, kukurydza, rzepak oraz ziemniaki.

• Uprawy na mniejszą skalę: banany, papryka, ananasy, ryż, truskawki oraz buraki cukrowe.

Struktura światowej produkcji GMO jest skoncentrowana w kilku państwach. Według danych ISAAA największymi producentami są:

• USA: 40% światowej produkcji

• Brazylia: 26%

• Argentyna: 12%

• Kanada: 7%

• Indie: 6%

• Pozostałe kraje: 9%

  

5.3. Bilans korzyści i zagrożeń związanych z GMO

Stosowanie organizmów modyfikowanych genetycznie w rolnictwie i gastronomii niesie ze sobą zarówno potencjalne szanse, jak i istotne obawy.

• Zalety i korzyści:

  • Pomoc w rozwiązywaniu problemu głodu na świecie.

  • Korzyści ekonomiczne dla rolnictwa oraz ograniczenie wymaganych areałów uprawnych.

  • Redukcja stosowania środków chemicznych w rolnictwie.

  • Perspektywa opracowania jadalnych szczepionek.

• Wady i ryzyka:

  • Potencjalne zagrożenie dla środowiska naturalnego i dzikiej przyrody.

  • Brak długoterminowej pewności co do wpływu na zdrowie ludzi.

  • Ryzyko powstawania nowych alergenów i wywoływania alergii krzyżowych.

  • Zjawisko narastania antybiotykooporności.

  • Wątpliwości i potencjalne nadużycia w obszarze procedur bezpieczeństwa.

    

5.4. Bezpieczeństwo zdrowotne i regulacje prawne w UE oraz w Polsce

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz aktualne badania naukowe wskazują, że żywność GMO nie jest szkodliwa dla zdrowia ludzkiego i nie stwarza większego ryzyka niż żywność tradycyjna. Przeprowadzone badania potwierdzają bezpieczeństwo jej konsumpcji, a główne kontrowersje koncentrują się na wpływie upraw na środowisko.

Wymogi prawne dotyczące rynku żywności zmodyfikowanej genetycznie:

• Unia Europejska: obrót produktami GMO podlega rygorystycznym regulacjom. Wprowadzono obowiązek specjalnego znakowania żywności, jeśli zawartość GMO przekracza 0,9%.

• Polska: na terenie kraju obowiązuje całkowity zakaz uprawy roślin genetycznie modyfikowanych. Zgodny z prawem jest jednak obrót i import pasz oraz żywności z zawartością GMO, o ile znajdują się w unijnym rejestrze i posiadają wymagane oznaczenia.

Podsumowanie