Strona główna

Pobierz kartę pracy

Pobierz prezentacje

3. Gospodarka energetyczna organizmu

Energia, metabolizm, przemiana materii

Darmowy 7-dniowy jadłospis do pobrania:

3. Gospodarka energetyczna organizmu autorstwa Wojciech Bieganowski

Quiz wiedzy:

3.1 Podstawowe pojęcia i metabolizm

  • Energia: Skalarna wielkość fizyczna określająca zdolność układu do wykonania pracy. Energia chemiczna zawarta w pożywieniu uwalnia się podczas rozkładu złożonych związków (np. glukozy do kwasu pirogronowego).

  • Gromadzenie energii: Około 40% energii z pożywienia magazynowane jest w związkach wysokoenergetycznych (ATP, fosfokreatyna), a pozostała część zamienia się w ciepło.

  • Formy energii w organizmie:

    • Cieplna: Utrzymanie stałej temperatury ciała.

    • Elektryczna: Przewodzenie impulsów nerwowych.

    • Mechaniczna: Skurcze mięśni.

  • Metabolizm (przemiana materii):

    • Anabolizm: Synteza związków złożonych z prostych przy zużyciu energii (np. produkcja białek).

    • Katabolizm: Rozkład związków złożonych do prostych z uwolnieniem energii.

3.2 Podstawowa Przemiana Materii (PPM)

Najniższy poziom przemian energetycznych niezbędny do podtrzymania podstawowych funkcji życiowych w warunkach spoczynku (praca serca, oddychanie, regeneracja). PPM stanowi około 50–70% całkowitego dobowego wydatek energetycznego.

Czynniki wpływające na PPM:

Czynnik

Wpływ na PPM

Rozmiary ciała

Wyższe u osób większych, wyższych i cięższych.

Wiek

Najwyższe w pierwszych latach życia (wzrost tkanek); spada po 65–70 roku życia.

Płeć

Mężczyźni mają zazwyczaj wyższe PPM (większa masa mięśniowa, mniej tkanki tłuszczowej niż kobiety).

Stan odżywienia

Niedożywienie i głodzenie obniżają PPM.

Stan fizjologiczny

Wyższe u kobiet podczas menstruacji, ciąży i laktacji.

Stan chorobowy

Gorączka oraz nadczynność tarczycy podwyższają PPM; niedoczynność tarczycy obniża PPM.

Klimat

Wyższe PPM występuje u mieszkańców krajów tropikalnych.

Inne

Czynniki genetyczne oraz przyjmowane leki.

3.3 Całkowita Przemiana Materii (CPM)

Całkowity dzienny wydatek energetyczny niezbędny do codziennego funkcjonowania i aktywności.

Składniki CPM:

  1. Podstawowa przemiana materii (PPM).

  2. Termogeneza poposiłkowa (wywołana spożyciem pokarmu).

  3. Aktywność fizyczna.

Fiszki:

Karta pracy:

3. Gospodarka energetyczna organizmu autorstwa Wojciech Bieganowski