24. Witamina B9

24.1 Podstawowe informacje

Witamina B9, czyli kwas foliowy (w formie syntetycznej) oraz folian (w formie naturalnej), to rozpuszczalna w wodzie witamina z grupy B ważna w procesach metabolicznych organizmu. Jest niezbędna w produkcji DNA, podziale komórek i syntezie aminokwasów. Witamina ta jest szczególnie istotna dla kobiet w ciąży, ponieważ pomaga w prawidłowym rozwoju płodu, a jej niedobór może prowadzić do poważnych wad wrodzonych.

24.2 Główne funkcje w organizmie

Witamina B9 odgrywa kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu:

• Synteza DNA i RNA: Jest niezbędna do produkcji materiału genetycznego (DNA i RNA), co sprawia, że odgrywa kluczową rolę w procesie podziału komórek i regeneracji tkanek.

• Metabolizm aminokwasów: Bierze udział w przekształcaniu homocysteiny w metioninę, co jest ważne dla zdrowia serca.

• Produkcja czerwonych krwinek: Jest potrzebna do produkcji zdrowych czerwonych krwinek, co zapobiega anemii megaloblastycznej.

• Wsparcie rozwoju płodu: Utrzymanie odpowiedniego poziomu folianów w czasie ciąży pomaga w prawidłowym rozwoju układu nerwowego dziecka, zapobiegając wadom cewy nerwowej (m.in. rozszczepowi kręgosłupa i bezmózgowiu).

24.3 Skutki niedoboru

Niedobory witaminy B9 mogą prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, zwłaszcza u kobiet w ciąży. Objawy obejmują:

• Anemia megaloblastyczna: Zmniejszona liczba czerwonych krwinek, prowadząca do zmęczenia, osłabienia, duszności, bólów głowy i bladości skóry.

• Zaburzenia neurologiczne: Problemy z koncentracją, pamięcią oraz zaburzenia nastroju.

• Wady cewy nerwowej u płodu: Rozwojowe wady układu nerwowego, np. rozszczep kręgosłupa.

• Wzrost poziomu homocysteiny: Zwiększone ryzyko chorób serca i naczyń krwionośnych.

24.4 Skutki nadmiaru

Nadmiar z naturalnych źródeł praktycznie nie występuje, ponieważ foliany są wydalane z moczem. Jednak nadmierne spożycie kwasu foliowego w suplementach może prowadzić do negatywnych skutków:

• Maskowanie niedoboru witaminy B12: Może prowadzić do problemów neurologicznych, takich jak drętwienie kończyn czy zaburzenia równowagi.

24.5 Suplementacja

Suplementacja jest szczególnie ważna dla kobiet planujących ciążę, w ciąży oraz osób z niedoborem. Kwas foliowy jest powszechnie stosowany w suplementach, a w niektórych krajach wzbogaca się nim produkty zbożowe (mąka, chleb).

Według stanowiska PTGiP zaleca się następujący schemat suplementacji:

• Okres okołokoncepcyjny (min. 12 tygodni przed ciążą): Łącznie 400 µg (0,4 mg) kwasu foliowego metylowanego (5-MTHF) oraz 400 µg (0,4 mg) kwasu foliowego syntetycznego.

• Kobiety w ciąży i podczas laktacji: 800 µg (0,8 mg) metylowanego kwasu foliowego (5-MTHF) dziennie.

• Kobiety po urodzeniu/stracie dziecka z wadami cewy nerwowej: 5 mg folianów dziennie (w okresie przedkoncepcyjnym i na początku ciąży).

• Pacjentki z otyłością (BMI > 30) lub ze stężeniem kwasu foliowego < 28 nmol/l: 5 mg folianów dziennie wraz z mio-inozytolem (1000 mg dziennie) do 12. tygodnia ciąży.

24.6 Główne źródła w diecie

Podane wartości dotyczą produktów surowych (przy obróbce termicznej obserwuje się znaczne straty witaminy na poziomie 30–70%). Największa zawartość w 100 g produktu:

• Wątróbka: 200 µg

• Szpinak: 155µg

• Szparagi: 140µg

• Brukselka: 130µg

• Bób: 130µg

24.7 Zalecane dzienne zapotrzebowanie

Zapotrzebowanie różni się w zależności od wieku, płci oraz stanu fizjologicznego:

• Dorośli: 400µg

• Kobiety w ciąży: 600µg

• Kobiety karmiące piersią: 500µg